Αναγκαστική Απαλλοτρίωση – Ποια Είναι η Διαδικασία;
Η αναγκαστική απαλλοτρίωση αποτελεί ένα από τα διαθέσιμα εργαλεία του κράτους για την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος. Μέσω αυτής, το Δημόσιο μπορεί να αφαιρέσει την ιδιοκτησία ενός ακινήτου από έναν ιδιώτη, υπό την προϋπόθεση της πλήρους αποζημίωσης και με όλες τις νόμιμες διαδικασίες. Η απαλλοτρίωση είναι μια διαδικασία που εφαρμόζεται συνήθως για την πραγματοποίηση έργων υποδομής, όπως δρόμοι, σχολεία, νοσοκομεία ή άλλα κοινωφελή έργα.
Η διαδικασία ρυθμίζεται στην ελληνική νομοθεσία από τον Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (νόμος 2882/2001). Επιπλέον, κατοχυρώνεται συνταγματικά στο άρθρο 17 του Συντάγματος της Ελλάδας, που προβλέπει την προστασία της ιδιοκτησίας και την υποχρέωση για δίκαιη αποζημίωση.
Σε αυτό το άρθρο, θα εξηγήσουμε περιληπτικά τα βήματα για την αναγκαστική απαλλοτρίωση, όπως προκύπτουν από την ελληνική νομοθεσία.
Τι Είναι η Αναγκαστική Απαλλοτρίωση;
Πρόκειται για πράξη της διοίκησης με την οποία αφαιρείται αναγκαστικά ακίνητο (ή εμπράγματο δικαίωμα) από τον ιδιοκτήτη, υπέρ του Δημοσίου ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, και για δημόσιο σκοπό. Το άρθρο 17 του Συντάγματος της Ελλάδας, αναφέρει ρητά ότι «κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει, και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που να ανταποκρίνεται στην αξία την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά τον χρόνο της συζήτησης στο δικαστήριο για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης.»
Τα Βήματα για την Αναγκαστική Απαλλοτρίωση
Βήμα 1. Απόφαση και Κήρυξη Απαλλοτρίωσης (Άρθρα 1-6 του Ν. 2882/2001)
Η διαδικασία ξεκινά με την κήρυξη απαλλοτρίωσης με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας στην οποία βρίσκεται το απαλλοτριωτέο ακίνητο ή το μεγαλύτερο τμήμα αυτού. Η απόφαση μπορεί να εκδοθεί μόνο μετά από εισήγηση της Κτηματικής Υπηρεσίας του νομού και δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Βήμα 2. Καθορισμός Αποζημίωσης (Άρθρα 15-21 του Ν. 2882/2001)
Ακολουθεί η εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου και του ύψους της τυχόν οφειλόμενης αποζημίωσης. Τη διαδικασία αυτή αναλαμβάνει επιτροπή που αποτελείται από τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας του νομού στην περιφέρεια όπου βρίσκεται το απαλλοτριούμενο ακίνητο ως πρόεδρο, έναν υπάλληλο της οικείας Δημόσιας Οικονομικής Υπηρεσίας και έναν εμπειρογνώμονα.
Η παράγραφος 4 του άρθρου 17 του Συντάγματος αναφέρει πως η αποζημίωση ορίζεται από τα αρμόδια δικαστήρια. Στο άρθρο 19 του νόμου 2882/2001, προσδιορίζεται πως το μονομελές πρωτοδικείο, στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η απαλλοτριούμενη έκταση είναι αρμόδιο για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης. Το άρθρο 20 ορίζει το εφετείο στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η απαλλοτριούμενη έκταση ως αρμόδιο για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης.
Βήμα 3. Συντέλεση Απαλλοτρίωσης (Άρθρα 18-20 του Ν. 2882/2001)
Μόνο όταν κατατεθεί πλήρως η αποζημίωση, μπορεί να πραγματοποιηθεί η μεταβίβαση του ακινήτου στο Δημόσιο. Η απαλλοτρίωση θεωρείται συντελεσμένη όταν ολοκληρωθεί η καταβολή της ως άνω αποζημίωσης. Από εκείνη τη στιγμή, ο ιδιοκτήτης παύει να έχει οποιοδήποτε δικαίωμα επί του ακινήτου και η χρήση μεταβιβάζεται στον απαλλοτριούντα φορέα.
Η αναγκαστική απαλλοτρίωση είναι μεν εργαλείο εξυπηρέτησης του δημοσίου συμφέροντος, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί σοβαρή παρέμβαση στην ιδιοκτησία του πολίτη. Η διαδικασία καθορίζεται από την ελληνική νομοθεσία και απαιτεί προσεκτικούς και καίριους χειρισμούς για την τήρηση των προθεσμιών του κάθε βήματος. Εάν αντιμετωπίζετε μια τέτοια κατάσταση, ελάτε σε επικοινωνία με τους δικηγόρους μας για να υπερασπιστείτε το συνταγματικό δικαίωμά σας.