Οι φορολογικές οφειλές μιας εταιρείας δεν αφορούν πάντοτε μόνο το ίδιο το νομικό πρόσωπο. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, πρόσωπα που ασκούν διοίκηση ή διαχείριση μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με προσωπικές συνέπειες. Είναι όμως σημαντικό να ξεχωρίζουμε την προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη για την πληρωμή φόρων από την ποινική ευθύνη για μη καταβολή χρεών ή για φοροδιαφυγή.
Τα καθεστώτα αυτά έχουν διαφορετικές προϋποθέσεις. Η ιδιότητα του διαχειριστή δεν σημαίνει από μόνη της ότι κάθε εταιρική οφειλή μετατρέπεται αυτομάτως σε προσωπικό ή ποινικό χρέος.
Πότε υπάρχει προσωπική και αλληλέγγυα φορολογική ευθύνη
Το άρθρο 49 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας προβλέπει ότι διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι, εκκαθαριστές και άλλα πρόσωπα που ασκούν διοίκηση μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να ευθύνονται προσωπικά και αλληλέγγυα για συγκεκριμένους φόρους της εταιρείας, όπως φόρο εισοδήματος, παρακρατούμενους φόρους, ΦΠΑ και ΕΝΦΙΑ, καθώς και για συναφείς τόκους και κυρώσεις.
Για να θεμελιωθεί αυτή η ευθύνη πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι νόμιμες προϋποθέσεις. Μεταξύ άλλων εξετάζεται αν το πρόσωπο είχε τη σχετική ιδιότητα στον κρίσιμο χρόνο, πότε κατέστη ληξιπρόθεσμη η οφειλή και αν η μη καταβολή ή μη απόδοσή της οφείλεται σε υπαιτιότητά του. Ο νόμος προβλέπει ότι το βάρος απόδειξης της έλλειψης υπαιτιότητας φέρει το πρόσωπο που καλείται ως αλληλεγγύως υπεύθυνο.
Πότε η μη καταβολή χρεών αποκτά ποινική διάσταση
Ξεχωριστά από την αλληλέγγυα ευθύνη, το άρθρο 25 του ν. 1882/1990 προβλέπει ποινικό αδίκημα όταν βεβαιωμένα χρέη προς το Δημόσιο παραμένουν απλήρωτα για διάστημα μεγαλύτερο των τεσσάρων μηνών και υπερβαίνουν τα νόμιμα όρια. Για συνολικό χρέος άνω των 100.000 ευρώ προβλέπεται ποινή φυλάκισης τουλάχιστον ενός έτους, ενώ για ποσό άνω των 200.000 ευρώ τουλάχιστον τριών ετών.
Η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι το πεδίο εφαρμογής περιλαμβάνει και νομίμους εκπροσώπους ή μέλη οφειλετών νομικών προσώπων που έχουν ποινική ευθύνη σύμφωνα με τη συγκεκριμένη διάταξη. Επομένως, πρέπει να ελεγχθεί ποιος θεωρείται υπεύθυνος για την εταιρεία κατά τον κρίσιμο χρόνο και ποιες ακριβώς οφειλές περιλαμβάνονται.
Ποια πρόσωπα μπορεί να αφορά η προσωπική ευθύνη
Το άρθρο 49 δεν περιορίζεται μόνο στον τυπικά καταχωρισμένο διαχειριστή. Αναφέρεται σε εκτελεστικούς προέδρους, διευθυντές, γενικούς διευθυντές, διαχειριστές, διευθύνοντες συμβούλους, εντεταλμένους στη διοίκηση και εκκαθαριστές, αλλά και σε πρόσωπα που ασκούν στην πράξη τη διαχείριση ή διοίκηση. Για αυτό η πραγματική συμμετοχή στη λειτουργία της εταιρείας μπορεί να έχει σημασία.
Τι συμβαίνει όταν η οφειλή ρυθμιστεί
Μετά την τροποποίηση του 2025, όταν οι οφειλές υπαχθούν σε νόμιμη ρύθμιση ή τελούν σε αναστολή είσπραξης, η ποινική δίωξη για μη καταβολή χρεών αναστέλλεται για όσο διάστημα διαρκεί η ρύθμιση ή η αναστολή. Σε περίπτωση ολοσχερούς εξόφλησης, το αξιόποινο εξαλείφεται.
Αν όμως η ρύθμιση χαθεί, οι συνέπειες πρέπει να επανεξεταστούν. Για αυτό η ένταξη σε ρύθμιση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως λογιστική τακτοποίηση αλλά και ως ζήτημα που μπορεί να επηρεάζει την ποινική θέση των υπευθύνων.
Φοροδιαφυγή και μη καταβολή δεν είναι το ίδιο
Άλλο είναι το αδίκημα της μη καταβολής ήδη βεβαιωμένων χρεών και άλλο τα εγκλήματα φοροδιαφυγής, τα οποία συνδέονται με ενέργειες όπως η απόκρυψη φορολογητέας ύλης ή η μη απόδοση συγκεκριμένων φόρων υπό τις προϋποθέσεις του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας. Σε μια εταιρική υπόθεση μπορεί να χρειάζεται να εξεταστούν και τα δύο πλαίσια χωριστά.
Για έναν διαχειριστή, το κρίσιμο είναι να ελεγχθούν η περίοδος της θητείας του, η προέλευση και ο χρόνος γένεσης των οφειλών, οι φορολογικές δηλώσεις, οι αποφάσεις που λάμβανε και τυχόν ρυθμίσεις που βρίσκονται σε ισχύ.
Η έγκαιρη αξιολόγηση είναι καθοριστική
Η ύπαρξη εταιρικών φορολογικών οφειλών δεν οδηγεί αυτομάτως σε ποινική ευθύνη του διαχειριστή. Μπορεί όμως, ανάλογα με τα ποσά, τον χρόνο, την ιδιότητα και τα πραγματικά περιστατικά, να ενεργοποιήσει διαφορετικές μορφές προσωπικής ευθύνης. Για έλεγχο της θέσης διαχειριστή ή άλλου διοικούντος προσώπου απέναντι σε φορολογικές οφειλές της εταιρείας μπορείτε να απευθυνθείτε στη δικηγορική μας εταιρεία για νομική καθοδήγηση.