Οι κληρονομικές υποθέσεις γίνονται πιο σύνθετες όταν ο θανών ζούσε σε άλλη χώρα ή όταν η περιουσία του βρίσκεται σε περισσότερα κράτη. Ένα ακίνητο στην Ελλάδα, ένας τραπεζικός λογαριασμός στη Γερμανία ή περιουσιακά στοιχεία σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα μπορεί να δημιουργήσουν ερωτήματα για το ποιο δίκαιο εφαρμόζεται και ποια έγγραφα χρειάζονται οι κληρονόμοι.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Κανονισμός 650/2012 έχει δημιουργήσει κοινό πλαίσιο για πολλές διασυνοριακές κληρονομικές υποθέσεις. Η βασική αρχή είναι ότι η κληρονομιά αντιμετωπίζεται κατά κανόνα ως ενιαίο σύνολο και δεν επιλέγεται διαφορετικό δίκαιο μόνο επειδή ένα ακίνητο ή ένας λογαριασμός βρίσκεται σε άλλη χώρα.
Η συνήθης διαμονή του θανόντος είναι το βασικό κριτήριο
Κατά κανόνα, εφαρμοστέο στην κληρονομική διαδοχή είναι το δίκαιο του κράτους στο οποίο ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον χρόνο του θανάτου. Η έννοια της συνήθους διαμονής δεν ταυτίζεται απλώς με την ιθαγένεια ή με μια δηλωμένη διεύθυνση. Εξετάζεται συνολικά πού βρισκόταν το σταθερό κέντρο της ζωής του προσώπου.
Για παράδειγμα, αν Έλληνας πολίτης ζούσε μόνιμα επί σειρά ετών στη Γερμανία και εκεί βρισκόταν το κύριο κέντρο της προσωπικής και επαγγελματικής ζωής του, το γερμανικό δίκαιο μπορεί κατά κανόνα να διέπει ολόκληρη την κληρονομία, ακόμη και αν υπάρχει ακίνητο στην Ελλάδα. Κάθε υπόθεση, πάντως, χρειάζεται πραγματικό έλεγχο των συνθηκών διαμονής.
Μπορεί να έχει επιλεγεί το δίκαιο της ιθαγένειας
Ο ευρωπαϊκός κανονισμός επιτρέπει σε ένα πρόσωπο να επιλέξει ως εφαρμοστέο για ολόκληρη την κληρονομιά το δίκαιο του κράτους της ιθαγένειάς του. Η επιλογή αυτή πρέπει να προκύπτει με τον τρόπο που προβλέπει ο Κανονισμός, συνήθως μέσα από διάταξη τελευταίας βούλησης, όπως διαθήκη.
Έτσι, ένας Έλληνας που έχει εγκατασταθεί μόνιμα σε άλλη χώρα μπορεί, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να έχει επιλέξει το ελληνικό δίκαιο για την κληρονομική του διαδοχή. Για τους κληρονόμους είναι επομένως σημαντικό να ελέγχεται αν υπάρχει διαθήκη και αν αυτή περιέχει έγκυρη επιλογή εφαρμοστέου δικαίου πριν ξεκινήσουν ενέργειες σε διαφορετικά κράτη.
Πώς βοηθά το Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο
Σε διασυνοριακές υποθέσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί το Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο. Πρόκειται για προαιρετικό έγγραφο που επιτρέπει, μεταξύ άλλων, σε κληρονόμους, κληροδόχους ή εκτελεστές διαθήκης να αποδεικνύουν την ιδιότητα και τα δικαιώματά τους σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο εφαρμόζεται ο Κανονισμός.
Το έγγραφο αυτό μπορεί να διευκολύνει πρακτικά τη διαχείριση περιουσίας σε περισσότερες χώρες, χωρίς όμως να σημαίνει ότι καταργούνται όλες οι εθνικές διαδικασίες. Για παράδειγμα, για την καταχώρηση ενός ακινήτου εξακολουθούν να πρέπει να τηρηθούν οι απαιτήσεις του κράτους όπου τηρείται το σχετικό μητρώο.
Η φορολογία της κληρονομιάς εξετάζεται ξεχωριστά
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημείο είναι ότι ο Κανονισμός 650/2012 δεν ρυθμίζει τη φορολογία της κληρονομιάς. Το ποιο κληρονομικό δίκαιο εφαρμόζεται δεν απαντά αυτομάτως στο πού οφείλεται φόρος, ποιες δηλώσεις πρέπει να υποβληθούν ή ποιες προθεσμίες ισχύουν. Τα φορολογικά ζητήματα χρειάζονται ξεχωριστό έλεγχο σύμφωνα με τη νομοθεσία των εμπλεκόμενων κρατών. Συχνά απαιτούνται επίσης επίσημες μεταφράσεις ή επικυρώσεις εγγράφων, ανάλογα με τη χώρα.
Αν είστε κληρονόμος περιουσίας στο εξωτερικό, ξεκινήστε καταγράφοντας όλες τις χώρες στις οποίες ζούσε ο θανών ή διατηρούσε περιουσία, αναζητήστε τυχόν διαθήκη και συγκεντρώστε τίτλους, τραπεζικά στοιχεία και ληξιαρχικά έγγραφα. Ελέγξτε επίσης αν η χώρα στην οποία πρέπει να χρησιμοποιηθούν τα έγγραφα συμμετέχει στο ευρωπαϊκό σύστημα. Η Δανία και η Ιρλανδία δε δεσμεύονται από τον Κανονισμό 650/2012, ενώ όταν υπάρχει περιουσία σε τρίτη χώρα μπορεί να απαιτείται παράλληλος έλεγχος των τοπικών διαδικασιών. Η σωστή αναγνώριση του εφαρμοστέου δικαίου από την αρχή μειώνει τον κίνδυνο αντικρουόμενων ενεργειών και περιττών καθυστερήσεων. Για τη νομική οργάνωση μιας διεθνούς κληρονομικής υπόθεσης μπορείτε να επικοινωνήσετε με τη δικηγορική μας εταιρεία.